Με βάση τα μνημεία της Μακεδονίας προκύπτει ότι υπήρχαν πολλοί τρόποι προετοιμασίας των χρωστικών, ώστε να αποκτήσουν διάφορους τόνους χρώματος, μέσω του αλέσματος, του πλυσίματος και κοσκινίσματος, αλλά και διαφορετικοί τρόποι εφαρμογής του χρώματος, καθαρού ή αναμεμειγμένου, μέσω φυσικής ανάμειξης, μέσω υπέρθεσης στρωμάτων ή μέσω του συνδυασμού και των δύο αυτών τεχνικών, ώστε να προκύψει μία ποικιλία αποχρώσεων ή να παραχθούν καινούργια χρώματα. Η συνήθης τεχνική της υπέρθεσης των στρωμάτων, όπως για παράδειγμα της υπέρθεσης αιγυπτιακού κυανού επάνω σε μαύρο υπόστρωμα, ήταν κάτι πολύ κοινό στην αρχαιότητα. Συγκεκριμένες μείξεις και εφαρμογές χρωστικών μαρτυρούν ένα μάλλον προσωπικό τρόπο χρήσης των υλικών, ώστε να παραχθούν οι διάφορες χρωματικές αρμονίες. Πάντως οι μέθοδοι της προετοιμασίας και της χρήσης του χρώματος, μαρτυρούν τεχνίτες ικανούς που μπορούσαν και ήξεραν να χειρίζονται τα υλικά, από τα πιο κοινά μέχρι τα πιο σύνθετα, παράγοντας εντυπωσιακές συνθέσεις.

Τίτλος

Ο τάφος της Περσεφόνης, Βεργίνα

Κατηγορία

Αρχαία Ζωγραφική

Ζωγράφος – αγγειογράφος κτλ.

Νικόμαχος

Τόπος προέλευσης

Βεργίνα, Μεγάλη Τούμπα

Γενική εισαγωγή

Ο υπόγειος, κιβωτιόσχημος τάφος ο λεγόμενος «Της Περσεφόνης» είναι ο μικρότερος τάφος της Μεγάλης Τούμπας της Βεργίνας με διαστάσεις θαλάμου 3,50×3μ. Το μνημείο ανακαλύφθηκε το 1977 από τον Μανόλη Ανδρόνικο και την ομάδα του και αποκάλυψε μία ζωγραφική σύνθεση μοναδικής ομορφιάς.

Περιγραφή

Η διακόσμηση των τοίχων διαρθρώνεται ως εξής: στο κάτω μέρος υπάρχει ζωηρό κόκκινο χρώμα, το λεγόμενο πομπηιανό, ενώ σε ύψος 1,5μ. από το έδαφος αναπτύσσεται ταινία κυανού χρώματος με ένα διακοσμητικό μοτίβο δύο αντωπών γρυπών με λουλούδι ανάμεσα.

Επάνω από την κυανή αυτή ζώνη αναπτύσσεται σε λευκό επίχρισμα η τοιχογραφία του νεκρικού θαλάμου: τρεις καθιστές γυναικείες μορφές στο νότιο τοίχο, μία καθιστή γυναικεία μορφή στο κέντρο του ανατολικού τοίχου και μία σύνθεση με κύριο ένα σύμπλεγμα δύο μορφών σε άμαξα στο βόρειο τοίχο του μνημείου. Πρόκειται για μια παράσταση που απεικονίζει την Αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα με τη Δήμητρα καθισμένη στην «αγέλαστη πέτρα», βαθιά θλιμμένη για το χαμό της κόρης της, τις τρεις Μοίρες, τον Πλούτωνα, την Περσεφόνη και τον Ερμή που πετά προς τα αριστερά του βόρειου τοίχου.

Πρόκειται για μία παράσταση που βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο σχέδιο. Το προσχέδιο της σύνθεσης μεταφέρει το θεατή στη στιγμή που ο ζωγράφος ερχόταν αρχικά σ’ επαφή με την επιφάνεια. Με τη χρήση ενός αιχμηρού εργαλείου ο ζωγράφος χάραξε επάνω στο νωπό επίχρισμα την κάθε μορφή, κεφάλι, χέρια,πόδια, κορμός, και οργάνωσε τη σύνθεσή του. Για τη δουλειά που υλοποίησε δεν αντέγραψε κάποιο πρότυπο, αλλά το διαμόρφωσε από την αρχή για το συγκεκριμένο μνημείο.

Μετά τη διαμόρφωση του προσχεδίου, ο ζωγράφος πέρασε στο σχεδιασμό των περιγραμμάτων των μορφών και μάλιστα χωρίς να ακολουθεί κατά γράμμα το πρωταρχικό σχέδιο. Χρησιμοποιώντας ένα λεπτό πινέλο και ένα ανοιχτό καφέ χρώμα διαμόρφωσε πιο ξεκάθαρα πια τα σχήματα και τα περιγράμματα με μία αβίαστη κίνηση ώστε να διαμορφωθούν οι μορφές. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αλλεπάλληλες μικρές παραλλαγές, οι «σπουδές» του, που διακρίνονται δίπλα στην τελική σχεδίαση και μαρτυρούν την προσπάθεια του ζωγράφου να βρει την τελική έκφραση των μορφών του.

Το λευκό χρώμα ως φόντο είναι πάντα παρόν και οι μορφές ξεπετάγονται μέσα απ’ αυτό. Το φως της σύνθεσης προέρχεται από την επάνω γωνία όπου απεικονίζεται ο κεραυνός του Δία. Highlights δεν υπάρχουν και το τρισδιάστατο αποδίδεται μέσω της στάσης των μορφών.

Το χρώμα χρησιμοποιείται για να ορίσει τα μαλλιά και τα ενδύματα και το άρμα του τεθρίππου. Περιορίζεται δηλαδή σε συγκεκριμένες επιφάνειες παίζοντας έναν πιο περιορισμένο ρόλο στο όλο αποτέλεσμα. Η παλέτα των χρωμάτων περιορίζεται στο κόκκινο και το κίτρινο και στους τόνους των δύο αυτών χρωμάτων. Το πράσινο και το μπλε απουσιάζουν.

Βιβλιογραφία

Saatsoglou – Paliadeli Chr., «Linear and Painterly: Colour and Drawing in Ancient Greek Painting», 97-105, στο Το Χρώμα στην Αρχαία Ελλάδα, Ο ρόλος του χρώματος στην αρχαία ελληνική τέχνη και αρχιτεκτονική, Πρακτικά Συνεδρίου, Θεσσαλονίκη 12-16 Απριλίου 2000, Θεσσαλονίκη 2002.

Μακεδονικός Τάφος Μεγάλης Τούμπας ΙΙΙ, Βεργίνα («Του Φιλίππου»)

Μ. Ανδρόνικος, Βεργίνα, «Οι Βασιλικοί Τάφοι», 109, Εκδοτική Αθηνών Α.Ε., 2004
Ανάμεσα στα δύο γυμνά δέντρα, στη μέση ακριβώς της τοιχογραφίας υπάρχει η μορφή ενός ιππέα, που κυριαρχεί σε όλη τη σύνθεση. Έρχεται ορμητικά από αριστερά και με υψωμένο το δόρυ του κατευθύνεται προς το λιοντάρι, που βρίσκεται δεξιά. Είναι πολύ πιθανό ότι εικονίζει τον Αλέξανδρο.

Τίτλος

Μακεδονικός Τάφος Μεγάλης Τούμπας ΙΙΙ, Βεργίνα («Του Φιλίππου»)

Κατηγορία

Αρχαία Ζωγραφική

Ζωγράφος – αγγειογράφος κτλ.

Αριστείδης ΙΙ, γιος του Νικόμαχου σύμφωνα με την Παλιαδέλη

Τόπος προέλευσης

Βεργίνα, Μεγάλη Τούμπα

Γενική εισαγωγή

Στην πρόσοψη αυτή του τάφου της Μεγάλης Τούμπας της Βεργίνας σε μία ζωφόρο 5, 60μ. μήκος, αναπτύσσεται μία πολυπρόσωπη σύνθεση κυνηγιού, με δέκα κυνηγούς να εμπλέκονται σε έξι επεισόδια.

Περιγραφή

Πρόκειται για μία παράσταση με αρκετές απαιτήσεις ως προς τη διαμόρφωση της σύνθεσης, με πολλές μορφές σε επιμέρους συνθέσεις και με επιμέρους κατευθύνσεις να κινούνται σε υπαίθριο περιβάλλον. Παρ’ όλη μάλιστα την ανάπτυξη της σύνθεσης μέσα από μικρότερα γκρουπ μορφών, το σύνολο δεν χάνει σε συνοχή και ενότητα. Στην όλη αφήγηση σημαντικό ρόλο παίζει και η απόδοση του τοπίου μέσα στο οποίο εντάσσονται τα πρόσωπα.

Η τεχνική που έχει χρησιμοποιηθεί είναι η εξής. Επάνω στην πώρινη επιφάνεια η οποία είχε προετοιμαστεί καταλλήλως μέσω δύο στρωμάτων επιχρίσματος, stucco, με πάχος 1, 4 εκ. και ένα πιο λεπτό επάνω στο οποίο εφαρμόζονται τα χρώματα. Η χημική ανάλυση απέδειξε ότι οι χρωστικές που είχαν χρησιμοποιηθεί ήταν cinnabar για το κόκκινο και το βυσσινί, ώχρα για το κίτρινο και το καφέ, αιγυπτιακό μπλε μαζί με calcite για το πράσσινο και αιγυπτικό μπλε με μαύρο για τις μπλε-γκρι αποχρώσεις. Ο calcite ο οποίος εντοπίστηκε από τις αναλύσεις προφανώς ανήκε στο limestone water το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τις χρωστικές. Δεν εντοπίστηκαν καθόλου οργανικά συνδετικά υλικά.

Η εφαρμογή των χρωμάτων έγινε επάνω σε νωπή επιφάνεια, με την τεχνική της νωπογραφίας. Προσχέδιο δεν έχει χρησιμοποιηθεί, ενώ το μαύρο χρώμα έχει χρησιμοποιηθεί για να ορίσει τα περιγράμματα των απεικονιζόμενων μορφών. Ο ζωγράφος στην προκειμένη περίπτωση δεν δημιούργησε τη σύνθεσή του αυθόρμητα, αλλά βασισμένος σ’ ένα σχέδιο το οποίο είχε προετοιμάσει καλά κάπου αλλού. Cartoons χρησιμοποιήθηκαν μάλιστα για τη μεταφορά της ζωγραφικής σύνθεσης στον τοίχο. Οι μικρές εγχαράξεις οι οποίες σώζονται επάνω στην επιφάνεια του τοίχου σποραδικά, ερμηνεύονται ως στοιχεία που συμπληρώνουν τα σημεία των περιγραμμάτων που απουσιάζουν, παραπέμποντας στην τεχνική του βελονιάσματος για την οποία μιλά ο Κόντογλου.

Η γραμμή χρησιμοποιούνταν κυρίως για hatching, για να αποδώσει ένταση μέσω της σκίασης ή για να δηλώσει σωματικές ή άλλες βασικές λεπτομέρειες ή για να ορίσει περιγράμματα. Το χρώμα είναι αυτό που παίζει το βασικό ρόλο στην παράσταση, με βασικά χρώματα το κόκκινο και το κίτρινο, αναμεμειγμένα όμως σε μεγαλύτερη ποικιλία, παράγοντας πολύ περισσότερες αποχρώσεις από ανοιχτό βυσσινί μέχρι σκούρο καφέ-γκρι. Σε μικρές λεπτομέρειες εντοπίζονται το σκούρο πράσινο και το ανοιχτό μπλε.

Βιβλιογραφία

Saatsoglou – Paliadeli Chr., «Linear and Painterly: Colour and Drawing in Ancient Greek Painting», 97-105, στο Το Χρώμα στην Αρχαία Ελλάδα, Ο ρόλος του χρώματος στην αρχαία ελληνική τέχνη και αρχιτεκτονική, Πρακτικά Συνεδρίου, Θεσσαλονίκη 12-16 Απριλίου 2000, Θεσσαλονίκη 2002.

ΠΗΓΗ:

Κέντρο Διάδοσης Επιστημών και Μουσείο Τεχνολογίας «ΝΟΗΣΙΣ» και η ηλεκτρονική διεύθυνση της θεματικής πύλης (http://www.noesis.edu.gr/aet).

Source link