Συνταγή για Αλιεία & περιβάλλον: χωρίς αλλαγές, δεν θάχουμε ψάρια – Pandespani

11

Συνταγη για Αλιεία & περιβάλλον: χωρίς αλλαγές, δεν θάχουμε ψάρια – Pandespani

αλιεία με μηχανότρατα - δίχτυα

Αλς (η), η θάλασσα και άλιος, ο θαλάσσιος, εξ ου και αλιεύς, κοινώς ο ψαράς. Η αλιεία είναι πανάρχαια ενασχόληση, με ρίζες που φτάνουν στην παλαιολιθική εποχή, συνδεδεμένη με την πρωταρχική ανάγκη του ανθρώπου να τραφεί. Η πλέον προσφιλής ιστορικά κατηγορία φαγητού στην χώρα μας και στην λεκάνη της Μεσογείου ήταν το ψάρι – βλ. και ψαροφαγία: τρώγοντας ελληνικά και ιστορικά. Υπεραλίευση σημειώνεται στην Μεσόγειο ήδη από την αυτοκρατορία των Ρωμαίων, οι οποίοι ανέδειξαν την αλιεία σε σημαντικό τομέα εμπορίου της εποχής και ξεκίνησαν τις ιχθυοκαλλιέργειες. 2.000 χρόνια μετά, η βιωσιμότητα των ιχθύων και η υγεία των ωκεανών προσπαθούν να ενταχθούν στις προτεραιότητες των ισχυρών του πλανήτη.

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τα πάντα και τους πάντες. Ο αντίκτυπος στην αλιεία, την υδατοκαλλιέργεια και τα υδάτινα οικοσυστήματα της γης είναι σημαντικός, με έντονη γεωγραφική μεταβλητότητα και αγνώστου μεγέθους ακόμη. Βασικές κατηγορίες αλιείας χρησιμοποιούν μέσα που προκαλούν τεράστιες επιπτώσεις στο – πολλαπλώς επιβαρυμένο μας – περιβάλλον. Η υδατοκαλλιέργεια αποτελεί εν δυνάμει λύση, ειδικά σε καθαρές θάλασσες όπως οι ελληνικές, εφόσον όμως, η βιωσιμότητα, η αειφορία και η απόλυτη διαφύλαξη του υδάτινου περιβάλλοντος ενταχθούν αυστηρά στα κριτήρια ανάπτυξης του συνόλου του κλάδου. Μαζί βεβαίως, με την ποιότητα, την υγιεινή και την ασφάλεια των προϊόντων που προσφέρονται στον καταναλωτή.

Σμήνη ψαριώνΨάρεμαΑλιεία & περιβάλλον

Ανάπτυξη σε λάθος μοντέλο

Από τα διόλου ευοίωνα δεδομένα δεν υπάρχουν περιοχές του κόσμου που εξαιρούνται. Σε πρόσφατη έκθεση του ΟΗΕ, κορυφαίοι επιστήμονες επισημαίνουν ότι ένα εκατομμύριο είδη κινδυνεύουν να εξαφανιστούν. Σημειώνουν μάλιστα, πως ο παγκόσμιος ρυθμός εξαφάνισης ειδών είναι ήδη δεκάδες ως εκατοντάδες φορές υψηλότερος από ό,τι κατά μ.ό. τα τελευταία 10 εκατομμύρια χρόνια.

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες είχαν μεγάλες και εκτεταμένες επιπτώσεις στους ωκεανούς του πλανήτη. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η υπερεκμετάλλευση των ψαριών, των οστρακοειδών και άλλων οργανισμών, η ρύπανση ξηράς και θάλασσας (και από τα δίκτυα ποταμών), και η αλλαγή χρήσης σε γη και θάλασσα, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης παράκτιων υποδομών και υδατοκαλλιέργειας.

Στόχοι για τη διατήρηση, τη βιώσιμη χρήση της φύσης και την επίτευξη βιωσιμότητας δεν μπορούν να επιτευχθούν με την τρέχουσα πορεία. Και οι στόχοι για το 2030 και πέρα (Συμφωνία Παρισιού για το κλίμα) μπορούν να υλοποιηθούν μόνο με δραστικές, μεταρρυθμιστικές αλλαγές. Σε όλους τους τομείς: οικονομικούς, κοινωνικούς, πολιτικούς και τεχνολογικούς. Το μοντέλο ανάπτυξης πρέπει να αλλάξει. Ακόμα κι αν η υπερθέρμανση του πλανήτη διατηρηθεί στους 1,5 – 2°C, πολλά είδη θα συρρικνωθούν, προειδοποιεί η έκθεση.

Γιγάντιες σφυρίδες - μωσαϊκό 2ου αι. από το το Μουσείο Bardo, Τυνησία
Γιγάντιες σφυρίδες – μωσαϊκό 2ου αι. από το το Εθνικό Μουσείο του Bardo, Τύνιδα

ψαράς - δίχτυα

Ψάρεμα - τράτα, Δονούσα - φωτό: Jim Kall
Ψάρεμα – τράτα, Δονούσα – φωτό: Jim Kall

Νούμερα που πελαγώνουν

Για τις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές της Μεσογείου η αλιεία υπήρξε ανέκαθεν ζωτικής σημασίας δραστηριότητα. 10.000 χρόνια πριν, οι αλιείς του Αιγαίου έπιαναν σχεδόν τα ίδια ψάρια και θαλασσινά, που οι σημερινοί ψαράδες βγαίνουν προς άγρα. Αν και, είδη, όπως η σφυρίδα, αλιεύονταν σε πολύ μεγαλύτερο, πιθανόν και απειλητικό, για τον αρχαίο ψαρά, μέγεθος (όπως σημειώνουν ερευνητές μελετώντας και μωσαϊκά του 2ου αι. στο Μουσείο του Μπάρντο, στην Τυνησία). Ενώ, κάποια άλλα είδη, όπως ο ξιφίας, τα ψάρευαν σε πιο ρηχά νερά (!). Τα εργαλεία και τα αλιευτικά μέσα έχουν εξελιχτεί πάνω στην ίδια λογική. Η ζήτηση ωστόσο, και οι ανάγκες είναι υπερπολλαπλάσιες.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία του FAO (Διεθνής Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας), 59,6 εκατ. άνθρωποι απασχολήθηκαν στον πρωτογενή τομέα αλιείας και υδατοκαλλιέργειας το 2016. (40.3 εκατ. στην αλιεία και 19.3 εκατ. στην υδατοκαλλιέργεια). Από την αλιεία και την υδατοκαλλιέργεια εξαρτάται άμεσα ή έμμεσα η διαβίωση τουλάχιστον 500 εκατομμυρίων ανθρώπων στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Η παγκόσμια παραγωγή ψαριών και θαλασσινών

ανήλθε σε σχεδόν 171 εκατ. τόνους το 2016.

Η υδατοκαλλιέργεια αντιπροσωπεύει 47% του συνόλου

& 53%, αν εξαιρεθούν οι χρήσεις εκτός των τροφίμων

Το 2016, 88% της συνολικής ιχθυοπαραγωγής (151 εκατ. από τα 171 εκατ. τόνους) προοριζόταν αποκλειστικά για ανθρώπινη κατανάλωση. Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς στη δεκαετία του 1960 ήταν 67%. Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης στην κατανάλωση ψαριών ξεπέρασε την κατανάλωση κρέατος από όλα τα ζώα της ξηράς μαζί.

Μεγάλο αλιευτικό σκάφος για ψάρεμα γαρίδας
Μεγάλο αλιευτικό σκάφος για ψάρεμα γαρίδας

ψάρεμα - δίχτυα απλάδιαψάρεμα - φρέσκα ψάρια

Α. Κατανάλωση και υπεραλίευση

Το 2005, η παγκόσμια κατά κεφαλήν κατανάλωση αλανιάρηδων ιχθύων και θαλασσινών που ψαρεύτηκαν από άγρια αλιεία ήταν 14,4 κιλά, με επιπλέον 7,4 κιλά από ιχθυοκαλλιέργειες. Το 2016, η συνολική κατά κεφαλή κατανάλωση είναι 20,3 κιλά, αλλά τα νούμερα αντιστρέφονται: 9.5 κιλά προέρχονται από ελεύθερη αλιεία, ενώ 10,7 κιλά από ιχθυοκαλλιέργειες.

Στην Ευρώπη η μέση ετήσια κατά κεφαλή κατανάλωση κυμάνθηκε στα 23 κιλά. Η κατά κεφαλή κατανάλωση ψαριών στην Ελλάδα ανέρχεται σε 17,3 κιλά ετησίως (στοιχεία 2015).

Το ποσοστό των ιχθύων που βρίσκονται σε βιολογικά διατηρήσιμα επίπεδα έχει παρουσιάσει πτωτική τάση φτάνοντας από 90,0% το 1974 σε 66,9% το 2015. Αντίθετα, τα αποθέματα που αλιεύθηκαν σε μη βιώσιμα επίπεδα αυξήθηκαν. Από 10% το 1974 σε 33,1% το 2015. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις έγιναν στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και 1980 (στοιχεία 2018, έκθεση FAO).

Μεσόγειος και Μαύρη Θάλασσα είχαν το 2015 το

υψηλότερο ποσοστό (62,2%) μη βιώσιμων αποθεμάτων

Β. Αν σταματήσουμε να τρώμε ψάρια και θαλασσινά

Τα ιχθυoαποθέματα παγκοσμίως προβλέπεται να καταρρεύσουν μέχρι το 2048 (Science Journal, 2006), εάν δεν σταματήσει άμεσα η υπερεκμετάλλευση των θαλασσών. Περισσότερο από το 65% των ιχθυοαποθεμάτων στη Μεσόγειο θεωρείται ότι αλιεύεται πέρα από τα ασφαλή βιολογικά όρια. Έρευνα του Αρχιπελάγους έδειξε μείωση έως και 50% στις εκφορτώσεις παράκτιας αλιείας στο ανατολικό Αιγαίο, στη διάρκεια των 2 τελευταίων ετών.

Εντούτοις, ακόμη και μια απίθανη παγκόσμια οδηγία του τύπου «μην τρώτε ψάρι» όπως και «μην τρώτε κρέας» δεν θα ήταν λύσεις. Η αγορά δεν μπορεί να λύσει μόνη της κανένα από τα προβλήματα του πλανήτη. Ούτε της υπερθέρμανσης ούτε της κακοδιαχείρησης ούτε της σίτησης. Ακόμη και αν όλοι γινόμασταν χορτοφάγοι, χωρίς ενδιάμεσες επιπτώσεις, το πάνω όριο του τρεφόμενου πληθυσμού θα πρέπει να μην ξεπεράσει τα 10 δις ανθρώπους.

Από την άλλη, τόσους πολλούς επιστήμονες που θέλουν να είναι προφήτες κακών και με master στην καταστροφολογία δεν χωράει ούτε σενάριο χολιγουντιανής υπερπαραγωγής. Επομένως, είναι σύγχρονο, θετικό και σοφότερο να χρησιμοποιήσουμε τον – ενημερωμένο και με στοιχεία – «έσχατο πόρο της ανθρωπότητας» (The Ultimate Resourse, κατά Julian Simon), προσβλέποντας στο απόθεμα γνώσης, που πλέον υπάρχει, στην ευαισθησία, τη φαντασία (όχι ότι χρειάζεται υπερβολική) και στον ρεαλισμό.

Συμβολή των ιχθύων στην προσφορά ζωικών πρωτεϊνών, κατά μέσο όρο 2013-2015
Συμβολή των ιχθύων στην προσφορά ζωικών πρωτεϊνών, κατά μέσο όρο 2013-2015 – (c) FAO/Wiki

Τα αποθέματα μικρών ψαριών, όπως ο γαύρος

και οι σαρδέλες που βρίσκονται σε σμήνη στους

ωκεανούς, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις μεταβολές

των ωκεάνιων συνθηκών.

Αυτά τα μικρά πελαγικά ψάρια αποτελούν βασικό

τρόφιμο για εκατομμύρια άλλα και συχνά

μεταποιούνται σε ιχθυάλευρα και χρησιμοποιούνται

για τη διατροφή ψαριών ιχθυοκαλλιέργειας,

καθώς και για πουλερικά και χοίρους.

ψάρεμα - δίχτυαΨάρεμα - ψαράςΨαράς στήν Γκάνα - Αλιεία & περιβάλλον

Γ. Αδύναμοι κρίκοι: αλιεία, άνθρωποι, οικοσυστήματα

Στην αλιεία και αλιευτική επιστήμη εντάσσονται όλο και περισσότεροι τομείς σχετικοί με τις συνέπειες που έχει το εντατικό ψάρεμα στο περιβάλλον· δεδομένης και της παγκόσμιας αύξησης του πληθυσμού, που διπλασιάστηκε μετά το 1970, κάτι που ανοίγει την ψαλίδα μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Ψάρια και θαλασσινά παρέχουν ουσιαστική διατροφή για 3 δισεκατομμύρια ανθρώπους. 400 εκατομμύρια άνθρωποι στις φτωχότερες χώρες, παίρνουν από αυτά min. το 50% των ζωικών πρωτεϊνών και ανόργανων στοιχείων (FAO).

Η διατήρηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος, η διαθεσιμότητα ψαριών, η υπεραλίευση, τα παρεμπίπτοντα αλιεύματα και η διαχείρηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων αποτελούν καίρια ζητήματα παγκοσμίως.

Επιπλέον, τα θέματα αυτά καθίστανται όλο και πιο σύνθετα και δυσεπίλητα. Η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια συμβάλλουν σημαντικά στον ασφαλή επισιτισμό και στην διαβίωση, αλλά εξαρτώνται από την συνεισφορά υγιών υδρόβιων οικοσυστημάτων (FAO). Όμως, αυτό το τελευταίο συχνά ξεχνιέται ή παραβλέπεται και, τουλάχιστον ως τώρα, δείχνει να έχει υποτιμηθεί.

Σοφία Λ.Χ. βάρκα

Οργανωμένη σπατάλη

Κατά μέσο όρο, από 7,3 ως 39 εκατομμύρια τόνοι ψάρια το χρόνο, δηλ. min. 8% των συνολικών αλιευμάτων πετιούνται ή επιστρέφονται στη θάλασσα (νεκρά ή ζωντανά), ως σκάρτο εμπόρευμα ή ανεπιθύμητο για διάφορους λόγους. Συνήθως είναι είδη χωρίς εμπορική αξία, αλλά και όσα δεν μπορούν να διακινηθούν επειδή αλιεύθηκαν παράνομα λόγω εποχής ή μεγέθους. Αυτό το ποσοστό μπορεί να είναι αρκετά μεγαλύτερο για κάποια αλιευτικά εργαλεία. Οι τράτες βυθού και γενικά τα συρόμενα εργαλεία ευθύνονται για τα υψηλότερα ποσοστά απορρίψεων αλιευμάτων – 45-50% στη δυτική, κεντρική και ανατολική Μεσόγειο.

Εκτιμάται ότι κάθε χρόνο αλιεύονται παράνομα σχεδόν 20 εκατομμύρια τόνοι ψαριών, που αντιστοιχεί στο 19% των αλιευμάτων από ελεύθερη αλιεία, αξίας 10 δις ευρώ. Η παράνομη, λαθραία και άναρχη αλιεία αποτελεί σοβαρή απειλή στο βιώσιμο ψάρεμα, καταστρέφει το θαλάσσιο περιβάλλον και επηρεάζει αρνητικά τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.

230.000 τόνοι αλιευμάτων απορρίπτονται στη Μεσόγειο

και 100 είδη ψαριών, 30 είδη κεφαλόποδων

και 20 είδη καρκινοειδών στις ελληνικές θάλασσες,

πράγμα που αποτελεί τεράστια σπατάλη διαθέσιμων

πόρων

αλιεία - απορρίψεις - παρεμπίμποντα

Πλαστικό & πεταμένα ψάρια πρωταγωνιστές στη θάλασσα

Αν νομίζετε πως μόνο το πλαστικό προκαλεί τη μεγάλη ζημιά στη θάλασσα, πλανάσθε. Βεβαίως, δεν είναι ευκαταφρόνητοι οι 570.000 τόνοι από πλαστικά λύματα, που μεταφέρονται στα γαλανά νερά της Μεσογείου κάθε χρόνο, ζημιώνοντας το περιβάλλον, επιβαρύνοντας τον τουρισμό, την αλιεία και την ακτοπλοΐα. Όμως, το ίδιο το ψάρεμα συνεισφέρει στο αρνητικό ισοζύγιο με αυτογκολ. Αφού, ακόμη 230.000 τόνοι αλιευμάτων απορρίπτονται στη Μεσόγειο. Δηλαδή, κατά μ.ο. 18,6% όσων ψαρεύονται – το ποσοστό κυμαίνεται από 13,3 ως 26,8% (Tsagarakis et al. 2014).

Στις ελληνικές θάλασσες απορρίπτονται περισσότερα από 100 είδη ψαριών, 30 είδη κεφαλόποδων και 20 είδη καρκινοειδών (Στεργίου, Κ., Τσίκληρας, Α. 2015 – Κατηγορίες αλιείας και αλιευτική προσπάθεια), πράγμα που αποτελεί τεράστια σπατάλη διαθέσιμων πόρων, οι οποίοι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως ανθρώπινη τροφή. Επιπλέον, τα είδη αυτά αλλάζουν τη δομή του οικοσυστήματος, καθώς ευνοούνται οι πτωματοφάγοι οργανισμοί (ψάρια και ασπόνδυλα).

Οι στατιστικές μετρήσεις δείχνουν αυξημένα αρνητικά στοιχεία. Πολλά από τα δεδομένα που αποτιμούνται σήμερα δεν δίνουν πιθανότητες για επιστροφή σ’ένα καλύτερο μέλλον. Η γενιά των σχολείων και οι Extinction Rebellion κατεβαίνουν στους δρόμους για την καταστροφή του πλανήτη. Εντούτοις, φτάνει να σχολιάζεται αν η φωναχτή αγωνία τους είναι παράφωνη, λες και η ουσία απουσιάζει απ’ το πρίσμα μας.

Αλιεία & περιβάλλον: χωρίς αλλαγές, δεν θάχουμε ψάριααλιευτικό σκάφος - παράκτια αλιεία μικρής κλίμακας

Αν δεν υπάρχουν όρια στο ψάρεμα, δεν θα υπάρχουν αποθέματα

Κοινή αλιευτική πολιτική υφίσταται στην Ευρωπαϊκή Ένωση από το 1970, για την αλιεία και την διαχείρησή της στα κράτη-μέλη. Αυτή πέραν των συνεχών μεταρρυθμίσεων, “εμπλουτίζεται” πλέον με όρια, μέτρα και ελέγχους: Συστήματα παρακολούθησης αλιευτικών σκαφών, έλεγχος εργαλείων, περιορισμοί στο ψάρεμα, ημερολόγιο αλιείας, καταμέτρηση εκφορτώσεων, απαγόρευση μεταφορτώσεων εν πλω κλπ. Για να διασφαλιστεί ότι “οι αλιευτικές πρακτικές δεν υπονομεύουν την αναπαραγωγική ικανότητα των ιχθυοπληθυσμών”. Αν δεν υπάρχουν όρια στα αλιεύματα, που να επιτρέπουν την διατήρηση της βιωσιμότητας των ψαριών μακροπρόθεσμα, δεν θα υπάρχουν αποθέματα προς αλίευση. Τόσο απλά.

Τα αποθέματα μπορεί να ανανεώνονται, αλλά δεν είναι ανεξάντλητα. Ορισμένα μάλιστα αποτελούν αντικείμενο υπεραλίευσης – είναι και η επίσημη ευρωπαϊκή παραδοχή. Αναγνωρίζοντας – έστω και αργά – ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν σοβαρό αντίκτυπο στα στοιχεία του οικοσυστήματος, θεσπίζονται από την Ε.Ε. διευρυμένοι έλεγχοι με στόχο οι αλιευτικοί στόλοι να γίνουν επιλεκτικότεροι ως προς τα αλιεύματα και να καταργηθεί σταδιακά η απόρριψη ανεπιθύμητων αλιευμάτων.

Η παραγωγικότητα της παράκτιας αλιείας συνδέεται στενά

με την υγεία των παράκτιων οικοσυστημάτων,

τα οποία παρέχουν τρόφιμα, ενδιαιτήματα και

περιοχές αναπαραγωγής για τα ψάρια.

Οι εκβολές των ποταμών, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι,

τα μαγκρόβια δάση, τα θαλάσσια λιβάδια ποσειδωνίας

είναι ιδιαίτερα σημαντικά.

– FAO, Fisheries and Aquaculture in our Changing Climate

Αλιεία & περιβάλλον - βυθός - ωκεανός - θάλασσα - σύννεφαΑλιεία & περιβάλλον - ωκεανός - θάλασσα, χελιδονόψαρο

Ωκεανοί στην πρώτη γραμμή

Παράκτιες κοινότητες, ψαράδες και ιχθυοκαλλιεργητές παγκοσμίως επηρεάζονται όλο και περισσότερο από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής: Άνοδος της θερμοκρασίας και της στάθμης της θάλασσας, ζεστοί και όξινοι ωκεανοί λόγω του φαινομένου θερμοκηπίου, ξηρασίες και πλημμύρες, ακραία καιρικά φαινόμενα, άνεμοι, κεραυνοί, τροπικοί κυκλώνες βρίσκονται στην καθημερινότητά μας.

Την αρχαία ισορροπία μεταξύ ωκεανών και ατμόσφαιρας μεταβάλλει η συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα και η αστάθεια του κλίματος. Αλλάζει ο αέρας και το οξυγόνο που αναπνέουμε. Αλλάζουν τα οικοσυστήματα που μας περιβάλλουν, το νερό και οι ζωτικοί πόροι που έχουμε στη διάθεσή μας. Εντούτοις, δεν αλλάζει η κατάχρηση που τους κάνουμε και η συστηματική σπατάλη θεωρώντας τους ακόμη αστείρευτους. Το σπίτι μας έχει ρωγμές, μπάζει νερά και πιάνει μούχλα, κι εμείς κοιτάζουμε τι θα βάλουμε στο πρόβλημα να το καλύψουμε. Ο αντίκτυπος είναι ήδη πραγματικότητα και οι πλήρεις διαστάσεις του ακόμη άγνωστες.

Αλιεία & περιβάλλον - βυθός - ωκεανός - θάλασσα

Βασικός ρόλος των ωκεανών στην αλλαγή του κλίματοςΑλιεία & περιβάλλον - βυθός - ωκεανός - θάλασσα - σύννεφα

Γεωγραφική μεταβλητότητα

Οι ωκεανοί δεν είναι πλέον ιερό. Μόνο το 3% της θάλασσας έχει ξεφύγει απ’ την ανθρώπινη πίεση. Η βιομηχανική αλιεία πραγματοποιείται σε περισσότερους από τους μισούς ωκεανούς του πλανήτη, αφήνοντας το ένα τρίτο των ιχθυοπληθυσμών στην υπερεκμετάλλευση. Από την Διεθνή Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης εκτιμάται ότι ένα τέταρτο των θηλαστικών και περισσότερα από τα δύο πέμπτα των αμφιβίων απειλούνται με εξαφάνιση (IPBES, IUCN, κόκκινη λίστα).

Η πρωτογενής παραγωγή των ωκεανών αναμένεται να μειωθεί κατά 6% έως το 2100, ποσοστό που διαμορφώνεται στο 11% για τις τροπικές ζώνες. Διάφορα μοντέλα προβλέπουν ότι ως το 2050 η συνολική παγκόσμια αλιευτική δυνατότητα μπορεί να μειωθεί ως και 10%, ανάλογα με την τροχιά των αερίων θερμοκηπίου. Ωστόσο, υπογραμμίζουν: α) την πολύ σημαντική γεωγραφική μεταβλητότητα, β) τις πιθανές ευκαιρίες στις εύκρατες περιοχές και γ) τις γεωπολιτικές και οικονομικές συνέπειες για τις χώρες που εξαρτώνται απ’ την ιχθυοπαραγωγή.

Αλιεία & περιβάλλονΨάρεμα - καρχαρίαςΑλιεία & περιβάλλον - δίχτυα

«Η υγεία των οικοσυστημάτων από τα οποία εξαρτόμαστε εμείς και άλλα είδη επιδεινώνεται ταχύτερα από ποτέ. Καταστρέφουμε τα ίδια τα θεμέλια των οικονομιών, των βιοτικών πόρων, της επισιτιστικής ασφάλειας, της υγείας και της ποιότητας ζωής παγκοσμίως», δήλωσε ο Robert Watson, πρόεδρος της Διακυβερνητικής Πλατφόρμας Επιστήμης και Πολιτικής για την Βιοποικιλότητα και τις Υπηρεσίες Οικοσυστημάτων (Ibpes). «Έχουμε χάσει χρόνο. Πρέπει να δράσουμε τώρα”, αναφέρει στον Guardian.

Συλλεκτική-ελεύθερη αλιεία - Μεγάλο αλιευτικό σκάφος

αλιεία - χρήσιμοι όροι
Μερικοί χρήσιμοι όροι στην αλιευτική γλώσσα: Συλλήψεις, εκφορτώσεις, απορρίψεις, παρεμπίπτοντα αλιεύματα, παράνομη αλιεία, μέγιστη βιώσιμη απόδοση, στοιχειωμένη αλιεία.

Αλιεία & περιβάλλον - Μεγάλο αλιευτικό σκάφος

ψάρεμα και περιβάλλον - τράτα στη Δονούσα, φωτο: Jim Kall
Τράτα στη Δονούσα, φωτο: Jim Kall

Αλιεία και ψάρεμα: Κατηγορίες & επιπτώσεις – ελληνικός αλιευτικός στόλος

Υπάρχουν τρεις βασικές κατηγορίες ελεύθερης, επαγγελματικής αλιείας. Προσδιορίζονται από τον αλιευτικό στόλο, που διαχωρίζεται ανάλογα με το μέγεθος των σκαφών, τη χωρητικότητά τους, την εξάπλωση της δραστηριότητας και την διάρκεια των ταξιδιών. Έτσι, έχουμε:

  • Μικρή παράκτια αλιεία ή αλιεία μικρής κλίμακας, όπου χρησιμοποιούνται παραδοσιακά, παθητικά εργαλεία (δίχτυα, παραγάδια, παγίδες κ.α.) και περιορισμένα ή καθόλου τεχνολογικά μέσα, σε μικρά ταξίδια. Αποτελεί θεμελιώδες μέρος των παράκτιων ηπειρωτικών και νησιωτικών κοινωνιών στην Ελλάδα. Αντιπροσωπεύει το 97% του ελληνικού αλιευτικού στόλου, ενώ παρέχει 50% των συνολικών αλιευμάτων.
  • Μέση βιομηχανική αλιεία ή αλιεία μεσαίας κλίμακας. Ψάρεμα με χρήση δυναμικών αλιευτικών εργαλείων (μηχανότρατα, γρι-γρι κλπ) από μικρομεσαία και πάνω (≥ 12 μ.) σκάφη και εκτεταμένη χρήση τεχνολογικών μέσων σε ολιγοήμερα ταξίδια (Αιγαίο, Ιόνιο, Κρητικό πέλαγος και Αν. Μεσογείος). Αποτελεί το 3% του ελληνικού αλιευτικού στόλου, ενώ παρέχει το 50% των συνολικών αλιευμάτων. Λόγω της δυναμικότητας των εργαλείων, όταν αλιεύουν μη αειφορικά, προκαλούν εκτεταμένες και συχνά μη αναστρέψιμες καταστροφές στα θαλάσσια οικοσυστήματα.
  • Βιομηχανοποιημένη ή υπερπόντια αλιεία ή αλιεία μεγάλης κλίμακας, με πολυήμερα και μακρινά ταξίδια από σκάφη τεχνολογικά εξοπλισμένα. Οι επιπτώσεις στο περιβάλλον είναι όπως και στην αλιεία μεσαίας κλίμακας ή/και μεγαλύτερες.

Οι δύο τελευταίες κατηγορίες τείνουν να συγχωνευτούν, γιατί έχουν κοινά χαρακτηριστικά τόσο σε παγκόσμιο, όσο και σε τοπικό επίπεδο.

Τράτες, μηχανότρατες, βιτζότρατες εξοπλισμένες

με δυναμικά αλιευτικά εργαλεία προκαλούν

εκτεταμένες και συχνά μη αναστρέψιμες καταστροφές

στα θαλάσσια οικοσυστήματα

Ψάρεμα - βάρκα

ελληνικός αλιευτικός στόλος - στοιχεία 2018
Αριθμοί ελληνικών αλιευτικών σκαφών ανά κατηγορία μήκους

Αλιεία & περιβάλλον - Βιομηχανική αλιεία

Ψάρεμα: 500 σκάφη με γρίπο, δίχτυα βυθού και γρι-γρι

O ελληνικός αλιευτικός στόλος περιλαμβάνει 14.123 ενεργά σκάφη (Εθνικό Αλιευτικό Μητρώο, στοιχεία 2018), χωρητικότητας 66.748,11GT και ισχύος 395.170,51 KW. Δραστηριοποιείται, σχεδόν στο σύνολο του, στη Μεσόγειο και αποτελεί τον πολυπληθέστερο αλιευτικό στόλο στην Ε.Ε., η οποία αριθμεί 83.117 σκάφη (στοιχεία 2017). 242 αλιευτικά σκάφη διαθέτουν το αλιευτικό εργαλείο γρίπος, που σύρεται από αγκυροβολημένο σκάφος ή τράτα ή βιντζότρατα. 250 σκάφη έχουν κύριο αλιευτικό εργαλείο το δίχτυ τράτας βυθού (μηχανότρατα), ενώ 1/3 περίπου από αυτά (84) διαθέτουν ως δεύτερο αλιευτικό εργαλείο το γρι-γρι.

Το 2017, ο ελληνικός αλιευτικός στόλος περιελάμβανε 13.972 επιχειρήσεις, εκ των οποίων το 94% κατείχε ένα σκάφος. Οι απασχολούμενοι ήταν 22.592 και τα συνολικά έσοδα ήταν σχεδόν 468,54 εκατ. ευρώ. Μπορείτε να δείτε τα αναλυτικά στοιχεία στην έκθεση της Γενικής Δ/νσης Αλιείας.

Αλιεία και υδατοκαλλιέργεια: κυριότεροι παραγωγοί 2015
Η Ε.Ε. κατέχει την 4η θέση της παγκόσμιας παραγωγής ψαριών και θαλασσινών με ποσοστό σχεδόν 3,1%. 80% της παραγωγής προέρχεται από ελεύθερη αλιεία και 20% από υδατοκαλλιέργεια.

Η Ευρώπη τρέφεται με ψάρια εισαγωγής και στοχεύει στις Υδατοκαλλιέργειες

Οι υδατοκαλλιέργειες είναι το ταχύτερα αναπτυσσόμενο σύστημα παραγωγής τροφίμων στον κόσμο, με αύξηση 7% ετησίως. Εκτός της Ε.Ε. Προϊόντα αλιείας συγκαταλέγονται στις πλέον εμπορεύσιμες τροφές, κατέχοντας περισσότερο από 37% του όγκου της παγκόσμιας παραγωγής που διακινείται διεθνώς.

Στην Ευρώπη, η υδατοκαλλιέργεια αντιπροσωπεύει το 20% σχεδόν της ιχθυοπαραγωγής και απασχολεί άμεσα περίπου 85.000 άτομα. Ο ευρωπαϊκός κλάδος υδατοκαλλιέργειας φημίζεται για την υψηλή ποιότητα, η οποία αποτελεί και σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Επίσης, για την περιβαντολλογική βιωσιμότητα, αλλά και για τα πρότυπα προστασίας του καταναλωτή που εφαρμόζει.

Αλλά η Ευρώπη δεν τρέφεται με τα ποιοτικά ευρωπαϊκά ψάρια. Επειδή όσα παράγει δεν αρκούν παρά μόνον για το 35% των αναγκών της. 65%, το μεγαλύτερο μέρος της αγοράς (8 εκατ. τόνοι) καλύπτεται από εισαγωγές! Εξ ου και τα περιθώρια ανάπτυξης είναι τεράστια. Επιπλέον, αυτή η γαλάζια ανάπτυξη συνδέεται με την δημιουργία χιλιάδων θέσεων εργασίας με μόνιμη απασχόληση. Γι’ αυτό, η Ε.Ε. προάγει την ενωσιακή υδατοκαλλιέργεια, με κατευθυντήριες στρατηγικές και πολυετή εθνικά πλάνα, καθώς βρίσκεται στους κύριους στόχους της μεταρρύθμισης της Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής.

υδατοκαλλιέργεια - ιχθυοκαλλιέργειαυδατοκαλλιέργεια - ιχθυοκαλλιέργεια

Ελληνική ιχθυοκαλλιέργεια σε XS, S, M & L

Στην Ελλάδα, το 63% της εγχώριας παραγωγής αλιευτικών προϊόντων προέρχεται από την υδατοκαλλιέργεια και 37% από τη συλλεκτική αλιεία (ΣΕΘ, 2015). Περισσότερες από 1000 μονάδες (1.068 με στοιχεία 2015) δραστηριοποιούνται σε θαλάσσια ύδατα, χερσαίες εγκαταστάσεις και λιμνοθάλασσες. Τα αλιεύματα και τα παρασκευάσματά τους αποτελούν έναν από τους πλέον δυναμικούς και εξωστρεφείς κλάδους της ελληνικής οικονομίας, τον 3ο σε κατάταξη εξαγωγικό κλάδο αγροτικών προϊόντων, με αξία 653,5 εκ. ευρώ (2015) από 130.620 τόνους προϊόντων, που αντιπροσωπεύουν το 10,7% του συνόλου των ελληνικών εξαγωγών (ΕΛΣΤΑΤ).

Στον κλάδο απασχολούνται άμεσα και έμμεσα περίπου 12.000 εργαζόμενοι, σε διάφορες ειδικότητες (επιστημονικό, τεχνικό και εργατικό προσωπικό). Μεγάλος αριθμός των θέσεων δημιουργούνται σε απομακρυσμένες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, κυρίως νησιωτικές, γεγονός που συμβάλλει σημαντικά στην οικονομική ανάπτυξη τοπικών κοινωνιών.

Η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια (ψάρια και μύδια) δημιουργεί το 85% των άμεσων θέσεων απασχόλησης, σε 10 (από τις 13) περιφέρειες της Ελλάδας. Η καλλιέργεια σε υφάλμυρα νερά το 8%, ενώ η καλλιέργεια εσωτερικών υδάτων το 7% των θέσεων εργασίας.

Στις ελληνικές ιχθυοκαλλιέργειες δραστηριοποιούνται 63 επιχειρήσεις (366 μονάδες) όλων των μεγεθών: από οικογενειακές, μικρές (η πλειονότητα) και μικρομεσαίες μέχρι μεγάλοι όμιλοι. Οι τελευταίοι είναι καθετοποιημένες εταιρείες, που εκτός από την εκτροφή ψαριών, παράγουν γόνο και ιχθυοτροφές.

υδατοκαλλιέργεια - ιχθυοκαλλιέργεια

Fish from Greece

Το 2016, στους υπάρχοντες συνδέσμους ΣΕΘ (Σύνδεσμος Ελληνικών Θαλασσοκαλλιεργειών) και ΠΑΝΕΜΜΙ (Πανελλήνια Ένωση Μικρομεσαίων Ιχθυοκαλλιεργητών) προστέθηκε η Ελληνική Οργάνωση Παραγωγών Υδατοκαλλιέργειας (ΕΛΟΠΥ). Είναι αυτοχρηματοδοτούμενος φορέας με 21 μέλη ως σήμερα, που ωστόσο αντιπροσωπεύουν το 80% (σε όγκο, αξία και εξαγωγές) της ελληνικής υδατοκαλλιέργειας. Η ΕΛΟΠΥ στηρίζει τα μέλη της, προωθεί την αειφόρα ανάπτυξη της ιχθυοκαλλιέργειας, την εκπαίδευση και την ξεκάθαρη επικοινωνία με τον καταναλωτή, τις αρχές και τις αγορές.

Ουσιώδη στοιχεία που χαρακτηρίζουν τις θέσεις της ΕΛΟΠΥ:

  • Η πλήρης διαφάνεια στην ενημέρωση και στις πρακτικές των μελών της σε κάθε στάδιο παραγωγής
  • Η ευζωΐα των ιχθύων καθώς μεγαλώνουν στο φυσικό τους περιβάλλον
  • Ο σεβασμός στον καταναλωτή και στους εργαζόμενους του κλάδου
  • Η προστασία του περιβάλλοντος και της ελληνικής θάλασσας
  • Η υιοθέτηση αειφόρων πρακτικών ανάπτυξης

Ιχθυοκαλλιέργεια - Fish from Greece

Στόχος της είναι το πιστοποιημένο, υψηλής ποιότητας ελληνικό ψάρι, που παράγεται με μεγάλη τεχνογνωσία και διαφάνεια από έμπειρους παραγωγούς, να αποκτήσει διεθνώς και εγχωρίως το κύρος, την διακεκριμένη θέση και την καταξίωση που του αρμόζει. Σημειωτέον ότι οι εταιρίες-μέλη της ΕΛΟΠΥ είναι εφοδιασμένες με όλες τις απαραίτητες ευρωπαϊκές ή/και διεθνείς πιστοποιήσεις, που εξασφαλίζουν ότι λειτουργούν σύμφωνα με εγκεκριμένες αειφόρες πρακτικές.

Τα προϊόντα των μελών της ΕΛΟΠΥ ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα, καθώς διαθέτουν ένα πρότυπο σύστημα πιστοποίησης και φέρουν ένα ειδοποιό ταμπελάκι με το συλλογικό brand Fish from Greece, όπου διατίθενται, εντός και εκτός ελληνικής αγοράς.

Αλιεία & περιβάλλον: χωρίς αλλαγές, δεν θάχουμε ψάρια

Βλέποντας ελληνικά και τρώγοντας ποιοτικά

Η ζήτηση σε προϊόντα μεσογειακής υδατοκαλλιέργειας είναι διαρκώς αυξανόμενη. Η ανάπτυξη μιας ποιοτικής, αειφόρου ιχθυοπαραγωγής είναι μια θετική εξέλιξη στην ιχθυοκαλλιέργεια, στην οποία η Ελλάδα ήδη πρωταγωνιστεί. Επίσης, είναι μια πρώτης τάξεως εναλλακτική στον αντίποδα της υπεραλίευσης, που απειλεί τις θάλασσές μας, καθώς διαμορφώνονται συνθήκες για μια ανάπτυξη βιώσιμη, που συνεισφέρει στην ελληνική οικονομία και στις τοπικές κοινότητες, συμβάλλει στην προστασία του περιβάλλοντος και σέβεται τον πλανήτη.

  • Το pandespani θα δημοσιεύει συνταγές με ψάρια που προέρχονται από βιώσιμη αλιεία.

Πηγές (πέραν των links): Διανέοσις, 2017, Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην ανάπτυξη, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Κλιματική Αλλαγή: Διεπιστημονικές Προσεγγίσεις, wwf, To κλίμα στο χέρι σου, το αύριο της Ελλάδας, Plos Biology, Close the High Seas to Fishing?

 

Print Friendly, PDF & Email

Source link

Είδατε πόσο εύκολο είναι να φτιάξετε Αλιεία & περιβάλλον: χωρίς αλλαγές, δεν θάχουμε ψάρια – Pandespani ? Καλή όρεξη

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ